Author: admin

եկեղեցական կյանք

Արգելված արարք ծնողների կողմից

abort3Խոսելու ենք ներկա իրականության արատավոր երեվույթներից մեկի մասին, որը պրոգրեսիվ կերպով լայնամաշտաբ մասսայականություն է ստանում ամբողջ աշխարհում: Այս մեծագույն չարիքը ողողել է ժամանակակից հասարակության բոլոր խավերը եւ համարվում է մարդու ազատ կամքի դրսեւորում: Այս երեւույթը, աբոռտն է, այլ կերպ ասած հղիության արհեստական ​​ընդհատումը: Կփորձենք տեսնել թէ արդյոք աբոռտը մարդու ազատ կամքի դրսեւորում է, անդրադառնալով Աստվածաշնչյան հիմքերին, քրիստոնյական աչքերով որակավորելու համար այս երեւույթը:
Անդրադառնանք հիմնական տարածված գաղափարից մեկին: Շատերի կարծիքով անցանկալի հղիության միակ ու հեշտ ճանապարհը արհեստական ​​ընդհատումն է: Հարց է առաջանում թէ արդյոք ճիշտ է հեռացնել դեռ ամբողջությամբ չձեւավորված պտուղը: Կարծիք կա, որ ամբողջությամբ չձեւավորվածպտուղը դեռ մարդ չէ: մեկ այլ կարծիք է, որ պտուղը մարդ է դառնում որոշակի ամիսների ընթացքում: Արդյոք սրանք ճիշտ կարծիքներ են: Մարդկանց մոտեցումը այս հարցին տարբեր է լինում, որից էլ կախված է լինում հղիության արհեստական ​​ընդհատման ճիշտ կամ սխալ լինելը թէ հղիության տարբեր հատվածներում եւ թէ ընդհանհանրապես: Եթե ընդունում ենք, որ կարելի հղիությունը ցանկացած պահի արհեստականորեն ընդհատել, ուրեմն ունենք այն համոզումը, որ մինչեւ ծնվելը պտուղը մարդ չէ: Իսկ եթե ունենք այն համոզումը, որ պտուղը պետք է հեռացվի որոշակի ժամանակահատվածում, ուրեմն ըստ մեզ սկզբնական շրջանում պտուղը մարդ չէ եւ միայն որոշակի ժամանակահատվածում է վերածվում մարդու: Հղիության արհեստական ​​ընդհատմանը կողմ այս երկու գաղափարներն էլ թերի ենթադրություններ են, որովհետեւ ունենք շատ օրինակներ, երբ հղիության տարբեր ամիսներում ծնված երեխաները ապագայում նորմալ մարդիկ են դառնում : Քանի որ ժամանակի առումով հստակ սահման չկա, ուրեմն այն կարծիքը, որ պտուղը կարելի է հեռացնել որոշակի ժամանակահատվածում, սխալ ենթադրություն է: Եկեք այժմ հստակեցնենք թէ արդյոք պտուղը մինչեւ ծնվելը մարդ է թէ ոչ: Եթե ոչ, ուրեմն շուտ ծնված մանուկները մարդ չեն, ըստ վերոհիշյալի: Եթե պտուղը բեղմնավորման հենց սկզբից մարդ է, ուրեմն հղիության արհեստական ​​ընդհատումը ցանկացած պահի սխալ է եւ մարդասպանություն է: Տրամաբանական մոտեցումից անցնենք Աստվածաշնչյան փաստերին: Աստված մարդուն միայն որպես մարմին չստեղծեց, մարդը ունի ոչ միայն մարմին, այլ նաեւ հոգի: Ադամին կավից ստեղծելուց հետո , Աստված կենդանության շունչ փչեց, նրան հոգի տվեց, որից հետո մարդը կենդանի եղավ: Առանց հոգու մարդը մեռած է, մարմինը առանց հոգու չի կարող կենդանի լինել: Հղիության ընդհատմանը կողմ մարդիկ անտեսում են հոգու առկայությունը, շեշտը դնելով միայն մարմնի կամ ֆիզիկականի վրա: Դավիթ թագավորը 139 սաղմոսում նկարագրում է Աստծո զարմանալի գործերը եւ թե ինչ հրաշք կերպով է Աստված ձեւավորել իր ոսկորները եւ որ դեռ չծնված Աստված ճանաչում էր իրեն: Սա նշանակում է, որ մինչեւ ծնվելն է եղել Դավիթը, սակայն խոսքը ոչ թէ նրա մարմնի, այլ հոգու մասին է: Չնայած այն բանին, որ բեղմնավորման սկզբում մանկան ֆիզիկականը դեռ ձեւավորված չէ, սակայն նրա հոգին արդեն իսկ գոյություն ունի: Մարմինը մենք ստանում ենք մեր ծնողներից, իսկ հոգին, Աստծուց: Բեղմնավորման հենց սկզբից արդեն պտուղը մարդ է, եւ ցանկացած պահի հղիության ընդհատումը մարդասպանություն է: Աստվածաշնչի Ելից գրքի 21 գլխի 22-25 համարներում ասվում է, որ ում պատճառով կամ միջոցով հղիությունն ընդհատվի, պատասխանատվություն պիտի կրի եւ պատժվի: Աստված մոտենում է այս հարցին, որպես մեծ սխալ, ծնողների կողմից կատարվող: Մեր հասարակությունը պետք է սթափվի, հասկանալով թէ ինչ քայլի են դիմում գրեթե ամեն օր: Ոչ պաշտոնական վիճակագրության տվյալներով, մեկ տարվա կտրվածքով 6 միլիոնից ավել հղիության արհեստական ​​ընդհատում է կատարվում: Այն հասարակությունը, որ պայքարում է անարդարության դեմ, հենց ինքն է տարեկան 6 միլիոնից ավելի մարդ սպանում:Արդյոք սա մի մեծ ցեղասպանություն չէ, որի վրա աչք են փակում շատերը: Մենք պետք է հասկանանք, որ անցանկալի հղիություն չի լինում, եւ հենց հղիության արհեստական ​​ընդհատումը, դեռ չծնված մարդու իրավունքների ոտնահարում է:. Ավարտենք հետեւյալով << Ով ես դու, ով մարդ, որ կյանք ես վերցնում >> : ….

abort1

եկեղեցական կյանք

Ազատություն

freedomՄերօրյա արդիական թեմա է ազատությունը , և մենք փորձեցինք հասկանալ մերօրյա քրիստոնյա երիտասարդների կարծիքը այս հարցի մասին:
Մեր նպատակն է հասկանալ ,թե արդյոք կա բացարձակ ազատություն, և որն է ճշմարիտ ազատությունը: Հնչեցին կարծիքներ, որ ազատությունը դա առանց սահմանների և արգելքների կյանքն է, սակայն եկանք այն եզրակացության, որ մարդը լինելով սահմանափակ մարմնում արդեն սահմանապակ է և չի կարող բացարձակ ազատ լինել: Հիմնականում մարդիկ ազատություն ասելով հասկանում են անել ամեն ինչ և չմեղադրվել: Սակայն շատերը չեն ուզում հասկանալ , որ երբ սկսում են շարժվել իրենց սրտի ցանկություններով, արդեն իսկ դառնում են իրենց սրտի և վատ բարքերի գերին, որոնցից ազատվելու համար շատ մեծ ջանքեր են պետք:

Քննարկենք վերոհիշյալ ազատության հատկանիշները: Մինչ քննարկելը մեզ պետք է հասկանալ թե ինչու են մարդիկ ձգտում ազատության: Ցանկացած մարդ իր կյանքի մեջ ձգտում է բավարարվածության և ազատության հասնելուն, և դա բավարարված լինելու փորձ է : Սակայն փորձը ցույց է տալիս որ ցանկացած վայելչություն ժամանակավոր բնույթ է կրում: Այս ոչ իրական ազատությունը ունի հինգ հատկանիշներ:

1. Անհույս է
2. Սուտ է
3. Թերի է
4. Գերություն է տալիս
5. Սպանում է

Մարդիկ ձգտում են այս ոչ իրական ազատությանը, սակայն երաշխիք չկա որ կհասնեն բավարարվածության իրենց կյանքում: Իրականում ոչ թե ազատություն է , այլ գերություն: Մեր շրջապատում շատ են անունով ազատ, սակայն հասարակ ծխախոտից կախվածության մեջ լինող մարդիկ: Սա մի սուտ է որին շատերն են հավատում և ինքնախափ կյանքով ապրում: Այս մեծ ստի և բազում բաներից կախվածությունների մեջ մարդը գնում է մահվան: Ստացվում է որ այս ոչ իրական ազատությունը սպանում է մարդուն:
Այստեղ մի մեծ հարց է առաջանում, թե որն է իրական ազատությունը:

<< ՈՐՈՎՀԵՏԵՎ ՏԵՐՆ Է ՀՈԳԻՆ .ՈՐՏԵՂ ՈՐ ՏԻՐՈՋ ՀՈԳԻՆ Է ԱՅՆՏԵՂ Է ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ>>:
2Կորնթացիս 3:17-18

Միայն Աստված է ազատություն տալիս մարդուն: Ով ընդունում է Հիսուսին և իր կյանքը տալիս է նրան՝ Աստված ինքն է ազատում անձին ամեն տեսակ կախվածություններից և վատ բարքերից: Մարդն իր ուժերով չի կարող հասնել ազատության: Դավիթը իր 16 –րդ սաղմոսի 9,10 համարներում ասում է <<Սրա համար իմ սիրտն ուրախ է, և իմ փառքը ցնծում է. և մարմինս էլ հույսով կբնակվի>>: Տերը Կատարյալ հույս է տալիս իր տված ազատության մեջ:

Մենք հանգեցինք այն եզրակացության, որ չկա բացարձակ ազատություն: Միայն Աստծո տված ազատությունն է լավագույն ազատությունը, որը մարդուն տալիս է այս կյանքում բավարարվածություն և հույս մահից հետո: Մյուս ազատությունները խափկանք են և մարդուն տանում են կործանում:

Նորություններ

Գիտաժողով Մայր Աթոռում

Գիտաժողով Մայր Աթոռումphoto 1
Հոկտեմբերի 18-ին և 19 ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի օրհնությամբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում իր աշխատանքն սկսեց «Եկեղեցի և պետություն փոխհարաբերություններ. Հրամայականներ և մարտահրավերներ» թեմայով միջազգային գիտաժողովը: Գիտաժողովը կազմակերպվել է Մայր Աթոռի Միջեկեղեցական հարաբերությունների բաժնի նախաձեռնությամբ և աջակցությամբ ԵՀԽ Հայաստանյան Կլոր սեղան բարեգործական միջեկեղեցական հիմնադրամի և ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատան: Իրեն ցմասնակցությունն են բերում Մայր Աթոռի միաբաններ, Քույր Եկեղեցիների հոգևորականներ, ՀՀ պետական կառույցների, ՀՀ և եվրոպական համալսարանների, միջազգային քրիստոնեական և հասարակական կազմակերպությունների, Հայաստանի տարբեր կրոնական հարանվանություններին ներկայացուցիչներ, ՀՀ-ում հավատարմագ րված օտարերկրյա դիվանագետներ:
Գիտաժողովի բացման հանդիսավոր արարողությանը մասնակիցներին ողջունեց Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Միջեկեղեցական հարաբերությունների բաժնի տնօրեն, Արթիկի թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տ. Հովակիմ եպիսկոպոս Մանուկյանը: Սրբազան Հայրն իր խոսքում կարևորեց երկօրյա ժողովի անցկացումը Մայր Աթոռում` վստահություն հայտնելով, որ քննարկվող նյութերը մեծապես կնպաստեն միջեկեղեցական և միջպետական փոխհարաբերությունների առավել արդյունավորմանը: Բացման արարողությանը մասնակիցներին ՀՀ ԱԺ նախագահ Հովիկ Աբրահամյանի ողջույնի խոսքը փոխանցեց ԱԺ փոխնախագահ Հերմինե Նաղդալյանը: ՀՀ ԱԺ նախագահի ուղերձում մասնավորապես ասված է.

«Գոհունակությամբ եմ նշում այն փաստը, որ Հայոց Եկեղեցին հոգևոր արժեքների պահպանման ու

ամրապնդման նպատակով հետևողական քայլեր է իրականացնում: Մասնավորապես, օրեր առաջ գումարվեց Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Եպիսկոպոսաց ժողով, ինչը հայոց հոգևոր կյանքի առաջընթացի, աշխարհասփյուռ հայության համախմբման, միակամության և միաբանության վճռական ու կարևոր քայլէր: Գովելի է, որ պատմական այդ կարևոր իրադարձությանը հետևում է եկեղեցի-պետություն փոխհարաբերություններին, առկա ու գալիք մարտահրավերներին և հրամայականներին վերաբերող այս համաժողովը: Բոլորիս է հայտնի Հայոց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու վեհ առաքելությունը մեր ժողովրդի քրիստոնեական դաստիարակության, հոգևոր արժեքների սերմանման, ամրապնդման ու ազգապահպանության գործում: Պատմական այդ առաքելությունը Մայր Եկեղեցին այսօր էլ շարունակում է իրականացնել Հայաստանի և աշխարհասփյուռ հայության հանդեպ` հավատարիմ մնալով մեր սուրբ հայրերի պատգամներին: Գիտաժողովի հարգելի՛ մասնակիցներ, համոզված եմ, որ ազգային խնդիրները համատեղ ջանքերով լուծելու գիտակցումը և այդ նպատակով հայրենի պետության և եկեղեցու սերտ համագործակցությունը բխում է մեր համազգային շահերից: Հայաստանի Հանրապետությունը թևակոխել է զարգացման և առաջընթացի ուղի, որտեղ կարևոր են ժողովրդավարական ինստիտուտների կայացումը, մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը, խոսքի և կրոնական ազատությունները: Այս առումով ես իմ գոհունակությունն եմ հայտնում, որ Հայաստանը, լինելով հնագույն քրիստոնեական արմատներ և մշակույթ ունեցող երկիր, մեծ հնարավորություններ ու պայմաններ է ստեղծել Հայաստանում գործող այլ կրոնների ու հարանվանությունների համար:
 Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցին, որի պատմական բացառիկ առաքելություն նամրագրված է ՀՀ Սահմանադրությամբ, ակտիվորեն մասնակցում է միջեկեղեցական ու միջկրոնական երկխոսություններին և մեծ դեր ունի ողջ աշխարհում հանդուրժողականության, սիրո և համագործակցության տարածման գործում:
Այսօր էլ այս գիտաժողովի միջոցով Հայոց Եկեղեցին իր նպաստն է փորձում բերել ոլորտի օրենսդրական բարեփոխումների գործընթացին:
Այս գիտաժողովի ընթացքում դուք քննարկելու եք եվրոպական տարբեր երկրների փորձը: Վստահեմ, որ հարգելով խղճի և կրոնական ազատությունների մասին միջազգային սկզբունքները` հաշվի կառնեք նաև եվրոպական քաղաքակրթության մաս կազմող մեր երկրի կրոնական ու մշակութային յուրահատկությունները:
Գիտաժողովի հարգարժան մասնակիցներ, մեկ անգամ ևս ողջունելով` մաղթում եմ ձեզ հաջողություն և արդյունավետ աշխատանք»:

Հանդիպում Կաթողիկոսի հետ.

Հոկտեմբերի 18-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Մայր Աթոռում անցկացվող «Եկեղեցի և պետություն փոխհարաբերություններ. Հրամայակններ և մարտահրավերներ» թեմայով միջազգային գիտաժողովի մասնակիցներին: Հանդիպմանը Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Միջեկեղեցական հարաբերությունների բաժնի տնօրեն, Արթիկի թեմի առաջնորդ Տ. Հովակիմ եպիսկոպոս Մանուկյանն Ամենայն ՀայոցԿաթողիկոսին ներկայացրեց գիտաժողովի մասնակիցներին, կարևորեց նման գիտաժողովի անցկացումը Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում` հայցելով Վեհափառ Հայրապետի օրհնությունը:
 Ամենայն Հայոց Հայրապետն իր գոհունակությունը հայտնեց գիտաժողովի գումարման առիթով`ողջունելով Քույր Եկեղեցիների, էկումենիկ կազմակերպությունների, միջազգային և հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների մասնակցությունը գիտաժողովին և իր գնահատանքը հայտնեց գիտաժողովի կազմակերպիչներին:
 Վեհափառ Հայրապետը, կարևորելով գիտաժողովի շրջանակներում քննարկվող նյութը, վստահորեն նշեց, որ այն փորձառության փոխանակմամբ պիտի փոխադարձաբար զորացնի ժողովի մասնակիցներին, նպաստի համագործակցության ամրապնդմանը և երկրում ժողովրդավարական կառույցների հզորացմանը: «Գոհունակություն է մեզ համար հաստատել, որ Հայաստանում առկա է կրոնական ազատություն, որը երաշխավորված է օրենքով: Բնականաբար, Մայր Եկեղեցին առանձնահատուկ կարգավիճակ ունի այս երկրում, որպես Ազգային Եկեղեցի, ինչն ամրագրված է ՀՀ Սահմանադրության մեջ, որով կարևորվում է Հայոց Եկեղեցու դերը մեր ժողովրդի կյանքում…: Սակայն, Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու առանձնահատուկ կարգավիճակը երբեք խոչընդոտող հանգամանք չէ այլ կրոնական կազմակերպությունների և Եկեղեցիների համար, որոնք գործում են Հայաստանում», – ընդգծեց Նորին Սրբությունն իր խոսքում` մասնավորապես անդրադառնալով Հայ Եկեղեցու անդամակցությանը միջազգային էկումենիկ կազմակերպություններին և Քույր Եկեղեցիների հետ սերտ հարաբերություններին:
Վերստին ուրախություն հայտնելով գիտաժողովի առիթով` Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն արդյունավետ ընթացք մաղթեց ժողովի աշխատանքներին, որոնք մեծապես պիտի զորացնեն եկեղեցիների գործակցությունը` հանուն բարօր, արդար և խաղաղ աշխարհի:
 Վերջում Վեհափառ Հայրապետը պատասխանեց գիտաժողովի մասնակիցներին հուզող հարցերին: Հանդիպումից հետո Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Հին Մատենադարանի դահլիճում ժողովականները ներկա գտնվեցին ասեղնագործ-գեղանկարիչ Մարիետա Մարտիրոսյան-Ալեքսանյանի «Հոգու շարական» խորագրով ցուցահանդեսի բացմանը:

 

Երկօրյա գիտաժողովի ընթացքում «Եկեղեցի և պետություն փոխհարաբերությունների տարբեր մոդելներն այսօր» թեմայի շուրջ բանախոսեցին Սերգեյ քահանա Մատյուշինը (Ռուս Ուղղափառ եկեղեցի) և Վեր. Ասատուր Նահապետյանը (Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցիների գլխավոր քարտուղար – Հովիվ): «Կրոնական ազատության բնագավառում միջազգային օրենքներն ու չափորոշիչները» թեմայի շուրջ զեկույցներով հանդես եկան դոկտոր Պետեր Կրոմերը (Ավստրիայի Ավետարանական եկեղեցու ղեկավար), մագ. Էլիզաբետա Կիտանովիչը (Եվրոպական եկեղեցիների կոնֆերանս, Եկեղեցի և հասարակություն հանձնաժողովի մարդու իրավունքների գծով գործադիր քարտուղար), Եվրոպական կառույցներում Կիպրոսի Ուղղափառ Եկեղեցու ներկայացուցիչ Հայր Նեկտարիուս Իոանիուն և Խոսե Լուիս Բազան (Միգրացիայի գծով իրավական խորհրդատու, Կաթոլիկ եպիսկոպոսների Եվրոպական հանձնաժողով): «Եկեղեցի և պետություն փոխհարաբերությունները Հայաստանում. Հնարավորություններ և մարտահրավերներ» խորագրով չորրորդ նիստը սկսվեց ՀՀ Արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Գրիգոր Մուրադյանի զեկույցով: Այնուհետև բանախոսություններով հանդես եկան նաև դոկտոր Թոմաս Սամուելյանը (Հայաստանում Ամերիկյան համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դեկան), Արտակ Զաքարյանը (ՀՀ ԱԺ Արտաքին հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահ) և Տիգրան Մեսրոպյանը (ՀՀ Կառավարման ակադեմիա, քաղաքագետ): Գիտաժողովի եզրափակիչ նիստի ընթացքում տեղի ունեցավ քննարկում «Եկեղեցու դերը ՀՀ հասարակական կյանքում. Մարտահրավերներ և հեռանկարներ» թեմայի շուրջ: Թեմայի քննարկման շրջանակներում անդրադարձ կատարվեց կրոնական փոքրամասնությունների հետ հարաբերություններին, համատեղ ջանքերով փորձառությունների, մոտեցումների և տեսակետների փոխանակման անհրաժեշտությանը, ինչպես նաև Մայր Եկեղեցու իրավունքները ոտնահարող գործընթացների կանխարգելմանը վերաբերող հարցերի: 
 Գիտաժողովի ավարտին Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի Միջեկեղեցական հարաբերությունների բաժնի տնօրեն, Արթիկի թեմի առաջնորդ Տ. Հովակիմ եպիսկոպոս Մանուկյանը երախտագիտություն հայտնեց ներկաներին գիտաժողովին մասնակցության համար` ընդգծելով, որ նման միջոցառումները համատեղ փորձի փոխանակման միջոցով առավել պիտի նպաստեն երկխոսությունների զորացմանը: Դրական գնահատելով և ամփոփելով երկօրյա գիտաժողովի արդյունքները` մասնակիցները կարևորեցին նման գիտաժողովների գումարման շարունակական լինելը:Մեզ համար, որպես ՀԱՄՔ եկեղեցի հուշագրավ էր Միության Գլխ. Քարտուղար Վեր. Ասատուր Նահապետյանի մասնակցությունը և ելույթը գիտաժողովին: Վեր. Նահապետյանը իր խոսքում կարևորել էր Մկրտական եկեղեցու դերը ժամանակակից հասարակությունում` շեշտելով, որ Հայրենիքը եկեղեցու համար հանդիսանում է միակ տունը, որտեղ նրանք ուզում են ապրել և շինացնել: Նա իր խոսքում հիշեց, որ վերջին 200 տարվա ընթացքում ավերատանական մկրտական եկեղեցին եղել է և հանդիսանում է Հայ ժողովրդի անբաժանելի մասը: Կրելով բոլոր զրկանքները ցեխասպանության, աթեիստական շրջանի և անշուշտ իր մասնակցությունը բերելով Արցախի ազատագրական պայքարի, որի անդամները մասնակցեցին չհայտավորված պատերազմի Ադրբեջանի կողմից: Վերապատվելի հատուկ շեշտեց Մայր Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դերը և կարգավիճակը Հայ ժաղովրդի կյանքում: Եվ հաստատեց, որ Մայր եկեղեցին արժանապատվոր են ստանձնելը ազգային եկեղեցի կարգավիճակը ու շարունակումը կատարել իր կարևոր առաքելությունը Հայ ազգի հոգեվոր զարթոնքի ու երկրի բարորության մեջ: Ասատուր Ն. Նաև հիշեց, թե երջանկահիշատակ Վազգեն Ա Կաթողիկոսը Հայրական խնամքով պաշտպանում էր աթեիստական ռեժիմից խորհրդային տարիներին փոքր Ավետարանական Մկրտական համայնքը: Իր ելույթի վերջում Վերապատվելին դիմելով մասնակիցների ասաց, որ ցանկացած փոփոխություններ խղճի և կռոնական ազատության օրենքում չի կարելի կատարել չլսելով Ավետարանական եկեղեցեների կարծիքը, ավելին չտալով Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների եկեղեցուն և /մյուս քրիստոնեական ավանդական եկեղեցիներին/ հատուկ կարգավիճակ, որպես ավանդական քրիստոնեական եկեղեցի, ինչպես այն ընդունված է մի շարք Եվրոպական երկրներում:

Վերապատվելի Ասատուր Նահապետյան

Պատմություն

Հայաստանում Ավետարանական Մկրտական Եկեղեցիների ծագման պատմական և քննադատական գնահատումը

Ներածություն

Մկրտական եկեղեցու պատմությունը Հայաստանում սկիզբ է առել տասնիններորդ դարի սկզբից: Դրա արմատները նշմարվում են դեռ Թբիլիսիի (Վրաստան) հայ հավատացյալների համայնքում, ինչպես նաև Շուշիի և Ալեքսանդրապոլի (Գյումրի)՝ Հայաստանի այն հատվածում, որն այն ժամանակ գտնվում էր Ռուսական Կայսրության իշխանության ներքո: Պետք է նաև նշել, որ Հայաստանի արևելյան և հյուսիսային հատվածներում դեռևս 1820-1830 թթ մկրտական շարժման համար պարարտ հող էին նախապատրաստել լյութերական և ռեֆորմիստական միսիոներները Շվեցիարիայի Բազել քաղաքից: Նրանք ծանոթացրեցին հայերին բողոքականության հիմնարար դրույթներին:

Քանի որ Հայաստանում չկա մկրտական զարացման համապարփակ արձանագրություն, ուստի փորձել ենք հավաքել և վերլուծել տարբեր աղբյուրներում զետեղված պատմական տեղեկությունները: Իսկ նպատակը մեկն է, ցույց տալ, որ Մկրտական Եկեղեցին ինչ-որ ուսմունք չէ, ինչ-որ շեղում չէ Քրրիստոսի սուրբ վարդապետությունից, այլ եղածը կյանքի կոչելն ու գործնական կյանքով Ավետարանը քարոզելն է: Եվ այդ սուրբ գործի իրականացման համար բազմաթիվ նվիրյալներ խորհրդային բանտերում հալածանքներ կրեցին, ոմանք էլ լրացրեցին մարտիրոսների շարքերը:

Եվ այսպես համառոտ ներկայացնում ենք Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցու  զարգացման երեք փուլերը՝ տասնիններորդ դարի երկրորդ կեսին, երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո և գրեթե վերջերս՝ 1990-ական թվականներից սկսած:

Ավետարանական Մկրտական շարժումը Ռուսական Կայսրությունում բնակվող հայերի մեջ

1867 թ-ից, երբ Քուռ գետում տեղի ունեցավ առաջին մկրտությունը, մկրտական շարժումը սկսեց տարածվել ողջ Ռուսական Կայսրությունում: Այս գործում Թբիլիսիի եկեղեցին վճռական դեր խաղաց Կովկասում, քանի որ Թբիլիսին Կովկասի մշակութային կենտրոնն էր ոչ միայն վրացիների, այլև հայերի և ռուսների համար: Բազմաթիվ նշանավոր հայ գրողներ, երաժիշտներ և արվեստագետներ են ապրել և ստեղծագործել Թբիլիսիում:

Վրասատնի մայրաքաղաքը դարձավ նաև հոգևոր կենտրոն՝ տարբեր էթնիկական խմբերի պատկանող մկրտականների, այդ թվում նաև հայերի համար: Այս վաղ մկրտականները, ըստ  «Բրատսկի Վեստնիկ» ( Եղբայրական Ազդարար)  մկրտական ամսագրի, ունեին միսիոներական միտվածություն:

Վ. Կրասինսկին իր «Ավետարանական Մկրտական շարժման պատմությունը և աճը Թբիլիսում»  հոդվածում  ասում է.

«Անհրաժեշտ է նշել, որ Թբիլիսիի Մկրտական Եկեղեցին բնակեցված է եղել բազմաթիվ  ազգությունների ներկայացուցիչներով: Այդ պատճառով այն անդամները ովքեր ճանաչում էին ձեռք բերել այդ համայնքում, հավատքի և ճշմարտության մեջ հաստատվելուց հետո  Թբիլիսիից գնացին իրենց հայրենիք կամ այլ վայրեր՝ ծառայության: Ժամանելուն պես, նրանք ձեռնամուխ եղան Ավետարանը քարոզելուն: Այդպես հիմնադրվեցին նոր համայնքներ: Այսպիսով, Թբիլիսիի համայնքը դարձավ Ավետարանի ճշմարտությունը տարածող,  ամբողջ մանկամսուր  Ռուսական Կայսրությունում»:

Մանկամսուրի պատկերը շատ լավ համապատասխանում է Հայաստանի մկրտականների և Թբիլիսիի եկեղեցու հարաբերությունների նկարագրին: Հայ մկրտականները քաջալերություն, առաջնորդություն և աստվածաբանական խորհուրդներ էին ստանում այս եկեղեցուց: Այնուամենայնիվ, կար մի եզակի հայկական բաղադրիչ մաս, որը ձևավորում էր հայ մկրտականների և՛ դավանանքը, և՛ պաշտամունքը Թբիլիսիում, իսկ ավելի ուշ՝ նաև հայրենիքում: Սա ուղղակիորեն առնչվում է ազգային և էթնիկական ինքնության ուժեղ զգացմունքի հետ: Հայ հավատացյալները ցանկանում էին կազմակերպել առանձին միաբանություն Թբիլիսիում, որպեսզի երկրպագեին իրենց լեզվով և պահպանեին իրենց հայկական մշակույթը: Այդ ժամանակվա տարբեր հայ ազգայնական խմբեր մեղադրում էին ավետարանական հավատացյալներին՝ իրենց հայկական մշակույթն ու ավանդույթը անտեսելու մեջ: Սակայն հայ հավատացյալները արժևորում էին իրենց լեզուն և ժառանգությունը՝ անկախ իրենց հարանվանական ինքնությունից: Սրա նշաններից մեկն այն է, որ հայ մկրտականները մշակեցին իրենց սեփական պաշտամունքի մշակույթը: Այսօր չկա որևէ ռուսական սաղմոս հայ մկրտական երգարաններում: Թեև պաշտոնական սկիզբը հստակ չէ, սակայն ավելի ուշ՝ 1880 թ. մի հայախոս մկրտական  եկեղեցի հիմնվեց Թբիլիսիում: Հայ հանրաճանաչ հովիվ Աբրահամ Ամիրխանյանը, ով նաև Բրիտանական Աստվածաշնչյան Ընկերության ներկայացուցիչն էր, սկսեց քարոզել և պաշտամունքներ անցկացնել երեք տարբեր լեզուներով՝ հայերենով, ռուսերենով և գերմաներենով: Նա Կովկասում առաջին Հայ Ավետարանական Մկրտական հովիվներից էր: Հայ Մկրտական եկեղեցին Թբիլիսիում ռազմականորեն տեղակայված էր կարևորագույն դիրքում՝ Կովկասի մայրաքաղաքում: Նույնիսկ Խորհրդային ժամանակաշրջանում Թբիլիսիի Մկրտական եկեղեցում պաշտամունքներ էին անցկացվում երեք տարբեր լեզուներով՝ վրացերենով, հայերենով և ռուսերենով: Այս եկեղեցուց են սերել հայտնի շատ հայ ավետարանական մկրտական հովիվներ, ներառյալ Արմենակ Մելքումյանը,  Ասիր Ասիրյանը, Գրիգոր Բաբայանը, Վարդան Շահինյանը, Ասատուր Հարությունյանը և շատ ուրիշներ: Թբիլիսիի վաղ շրջանի հայ մկրտականներին բնորոշ հատուկ գիծը նրանց ընդունակությունն էր՝ հասնելու տեղական հայ մտավորականությանը:Ամիրխանյանը մեծապես հարգված անձ էր Թբիլիսիի հայ մտավորականների շրջանում: Այս ժամանակաշրջանի ազդեցիկ հայ վիպասաններից մեկը՝ Րաֆֆին  (Հակոբ Մելիք-Հակոբյանը, 1833-1888 թթ), հատուկ հարգանք էր տածում նրա նկատմամբ: Քսաներորդ դարի սկզբին հայերն ունեին երկու ավետարանական խմբեր Թբիլիսիում՝ Ավետարանական Քրիստոնյաների Եկեղեցին և Մկրտական Եկեղեցին: Այս երկու եկեղեցիները ծրագրում էին միավորվել, սակայն դա հնարավոր չէր, քանի որ չնայած նրան,  որ տարբերությունները չնչին էին, պատճառներն իրենց հերթին կարևոր էին: Սրանք միաձուլվեցին Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցու մեջ միայն 1928թ.՝ ունենալով իրենց սեփական շենքը Մեթեխի փողոցի վրա, որը գտնվում է Թբիլիսիի Հավլաբարի շրջանում: Թեև ավետարանական քրիստոնյաների և մկրտականների միաձուլումը Ռուսաստանում (Սովետական Միություն) տեղի չունեցավ մինչև 1944թ., սակայն տեղական նախաձեռնությամբ ավետարանական քրիստոնյանները ու մկրտականները գործում էին միասին:  Մկրտական գաղափարները տարածվեցին ոչ միայն Թբիլիսիի և նրա մերձակայքի հայերի մեջ, այլև հասնում էին մինչև Հայաստան: Հայաստանում բողոքական դավանանքը ամբողջապես անհայտ չէր: Շվեցարիայի Բազել քաղաքի Քարոզչական ընկերության միսիոներներ Ֆ. Զարեմբայի և Ա. Դիտրիխի քարոզների արդյունքում (ովքեր աշախտել են Կովկասում 1821-1866թթ ) որոշ հայեր դարձել էին Բողոքականության հետևորդներ: Այս շարժումը բաժանվեց երկու միությունների. մեկը՝ Ադրբեջանում, Շամախի կետրոնում, որտեղ 1866թ. կազմավորվեց մի լյութերական եկեղեցի, իսկ մյուսը՝ Արարատի Միությունը, Շուշիի կենտրոնում: Վերջինս ներառում էր հետևորդներ Արցախի շրջանից: Զարեմբան և Դիտրիխը սկիզբ դրեցին Նոր Կտակարանի թարգմանությանը արևելահայերենով: Ըստ, «Հյուսիսափայլ» ռուսական ամսագրի, Նոր Կտակարանի այս ալևելահայերեն տարբերակը հրատարակվեց Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանից հրավիրված ուսուցչի՝ Միքայել վարդապետի ակտիվ մասնակցությամբ՝ 1835թ.: Երկրորդ հրատարակությունը տպագրվեց 1879թ., կրկին Մոսկվայում: Ընդհանուր առմամբ, մեծ ներդրում  թողնելով հայ մշակույթի մեջ, այս թարգմանությունը օգնեց տարածելու Նոր Կտակարանի գիտությունը ալևելահայերենով և քաջալերելու հայերին ընթերցելու Սուրբ Գիրքը: Զարեմբան և Դիտրիխը ուղարկված էին ծառայելու գլխավորապես Կովկասի մահմեդական բնակչության մեջ, սակայն նրանց քարոզները, կրթական և գրական աշխատանքները հարատև հետք թողեցին նաև հայ կրոնական կյանքի վրա: Ավելի ուշ Շուշին դարձավ այս միսիոներների գործունեության կենտրոններից մեկը, ուր 1890թ. հիմնվեց մկրտական եկեղեցի և այս եկեղեցին մեծ ճանաչում ձեռք բերեց Ռուսական Կայսրությունում: Վճռական դեր խաղաց Հայաստանի Ալևելյան հատվածի մկրտաական միսիոներության մեկ այլ քաղաք՝ Ալեքսանդրապոլը (այսօրվա Գյումրին): Թբիլիսիի հայ մկրտական եկեղեցու անդամներն ակտիվորեն ընդգրկված էին Ալեքսանդրապոլում եկեղեցի հիմնելու գործում: Ինչպես Շուշիում այնպես էլ Ալեքսանդրապոլում,  մկրտական հավատացյալների առաջին խումբը ձևավորվել էր դեռևս 1890թ-ին: Այս եկեղեցու սկիզբը դանդաղ էր, բայց մկրտական արթնություն և ակտիվ միսիոներական ծառայություն սկսվեց, երբ Միհրան Կոթիկյանը 1920թ-ին Գերմանիայից ժամանեց այդ քաղաք: Նրա ակտիվ աշխատանքի արդյունքում շատ հայեր Ալեքսանդրապոլում և մոտակա գյուղերում դարձի եկան և մկրտվեցին իրենց անձնական հավատքի դավանանքի հիման վրա: Կոթիկյանին  օգնում էին  Թբիլիսիի հայ մկրտական եկեղեցու հավատացյալները: Այդ ժամանակաշրջանում՝ 1920 թ.,  Վանի միջնակարգ դպրոցի նախկին ուսուցիչ Ռաֆայել Մելիք-Ադամյանը և նրա կինը միացան Ալաքսանդրապոլի մկրտական եկեղեցուն: Որոշ ժամանակ անց, Մելիք Ադամյանը դարձավ Հայաստանի հյուսիսային հատվածի Մկրտական եկեղեցու հովիվ: Մշակութային, աշխարհագրական, ինչպես նաև կրոնական բաղադրիչները նպաստեցին մկրտական միսիոներության առաջխաղացմանը Հայաստանում: Քրիստոնեական այն սկզբունքը, որ  յուրաքանչյուր հավատացյալ պարտավոր է Քրիստոսին հռչակել աշխարհում, Հայաստանում զարթոնքի առիթ հանդիսացավ: Պետք է հաշվի առնել նաև քաղաքական իրավիճակը: 1915-1920թթ.՝ Արևմտյան Հայաստանում տեղի ունեցած Եղեռնի ժամանակ, որտեղ մեկ ու կես միլլիոն  մարդ սպանվեց, հայերը հալածվեցին երիտթուրքական կառավարության կողմից: Շատ մարդիկ, ներառյալ հավատացյալները, իրենց տներից տեղափոխվեցին  ավելի ապահով վայրեր: 1920-1921 թթ. Մկրտական գործը մեծ թափ առավ հայերի մեջ՝ Կովկասի տարբեր հատվածներում: Այդ ժամանակ, և նույնիսկ առաջ, հայ մկրտական եկեղեցի ի հայտ եկավ Ադրբեջանի մայրաքաղաքում՝ Բաքվում, որտեղ մեկ այլ հանրաչանաչ հայ մկրտական հովիվ՝ Պատվական Թառայանն էր գործում: Ա.Բելաուսովը, (Բրատսկի Վեստնիկ) ամսագրի իր հատվածում հովիվ Թառայանի մասին ասում է.« Մեծ ազդեցություն թողեց հայազգի հավատացյալների հոգևոր աճի վրա հովիվ Պատվական Թառայանը, և նրանց համար Բաքվում հրատարակված «Բարի լուր» ամսագիրը»: Վերապատվելի Թառայանը դրսևորում էր բացառիկ կարողություններ, տիրապետում մի քանի լեզուների, որոնք օգնում էին նրան արդյունավետ ավետարանիչ լինելու տարբեր քաղաքներում: Բացի այդ նա ավետարանական քրիստոնյաների համամիության խորհրդի անդամներից մեկն էր, որի ազդեցությունը մեծ էր Թբիլիսիի Հայ Ավետարանական Մկրտական շարժման զարգացման վրա:

Ավետարանական միսիոներությունը Օսմանյան կայսրությունում

Հայ Ավետարանական Մկրտական շարժման նախադրյալները

Քանի որ Հայաստանում մկրտականները սերտորեն համագործակցում էին ավետարականների հետ, հատկապես երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, կարևոր է նշել Կովկասի տարածաշրջանում երիցական և ժողովրդական միսիոներների դերը: Այս արևմտյան ավետարանական շարժումը հայերի մեջ սկիզբ է առել Ստամբուլում 1846թ. հուլիսի մեկին՝ ամերիկյան երիցական և ժողովական միսիոներների կողմից:  Արդեն 1831թ. ամերիկյան միսիոներական միությունը՝ ժողովական կազմակերպություն, զգալի միսիոներական գործունեություն ծավալեց Թուրքիայում, նախ Կոստանդնապոլսում, ավելի ուշ՝ Անատոլիայում: Այս միսիոներական կազմակերպության նպատակն էր համագործակցել Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հետ: 1846թ. հուլիսի մեկին, Կոստանդնապոլսում հայերի մեջ հիմնվեց բողոքական եկեղեցի: Հայ բողոքականները (ավետարանականները), ովքեր հայտնվեցին Օսամնյան Թուրքիայում, հետագայում զգալի ազդեցություն թողեցին եկեղեցական կյանքի վրա իրենց հայրենիքում: 1850թ. նոյեմբերի քսանյոթին, Օսմանյան սուլթան Աբդուլ Մեջիթը թույլատրեց բողոքական դավանանք ունեցող  հայերին ստեղծելու անկախ եկեղեցական կազմակերպություն, որը ենթադրում էր առանձին միաբանության ճանաչումը (այս եկեղեցին չի ունեցել և առ այսօր Հայաստանում չունի որևէ հատուկ հարանվանական անվանում, թեև սփյուռքում գործում է Ժողովական և Երիցական եկեղեցիների անվան ներքո): Երբ Հայաստանը բաժանված էր Օսմանյան (արևմտյան) և Ռուսական (արևելյան) կայսրությունների միջև, թուրքական կառավարությունը ամեն ինչ անում էր, որպեսզի թուլացնի հայերի հաղորդակցությունը: Թուրքերը խոչընդոտում էին երկու կողմի հայերի սերտ համագործակցությանը՝ վախենալով որ, եթե սահմանի երկու կողմերի հայերը միավորվեն, ապա կարող են հեղափոխություն անել Թուրքիայում: Բացի այդ Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունները պատերազմի մեջ էին (1853-1856թթ.և    1877-1878թթ.): Սա նույնպես խոչընդոտ էր հանդիսանում երկու խումբ հայերի միջև հարաբերությունների զարգացման համար: Արևմտյան ավետարանական միսիոներական կազմակերպությունները չէին կարող ակտիվ միսիոներական գործունեություն ծավալել արևելյան Հայաստանում, որը գտնվում էր Ռուսական Կայսրության իշխանության ներքո: Կար տարածված մի կարծիք, որ բողոքական շարժումները Հայաստանում սկիզբ են առել Ստանբուլում՝ 1846թ.: Սակայն այս մոտեցումը շատ միակողմանի է: Գոյություն են ունեցել տարբեր բողոքական և ավետարանական ազդեցություններ, որոնց սակայն սխալ է համարել նույն սկզբնաղբյուրից սերված, քանի որ դա կաղավաղի պատմական փաստերը: Այս վաղ տարիներին հազիվ թե կարող էին որևէ հարաբերություններ կամ փոխադարձ ազդեցություններ լինել ժողովական և երիցական ակունքների միջև: Սակայն իրավիճակը փոխվեց տասնիններորդ դարի վերջին տասնամյակին: Արևմտյան ավետարանական հավատացյալները սկսեցին գաղթել արևելյան Հայաստան 1896-1899թթ.՝ պայմանավորված սուլթան Աբդուլ Համիդ  2-րդի կազմակերպած հայերի ջարդի առաջին ալիքով: Մոտ երկու հարյուր հազար հայ սպանվեց: Մասնավորապես սուլթանը հայտարարեց, որ Հայկական Հարցից ազատվելու միակ ճանապարհը հայերից ազատվելն է: Միայն այդ ջարդերից հետո որոշ ավետարանական հավատացյալներ արևմտյան Հայաստանից գաղթեցին արևելյան Հայաստան, ուր ժամանելուն պես նրանք կապեր հաստատեցին արևելյան Հայաստանի մկրտականների հետ: Երբ այս երկու խմբերը հանդիպեցին, նրանք համաձայնության եզրեր գտան և ընդհանուր փորձառության որոշակի ոլորտներ: Թեև նրանք ունեին վարդապետական տարբեր դիրքորոշումներ, հատկապես մանկամկրտության և Սուրբգրային այլ մոտեցումների հարցում: Այս տարբերությունները գոյություն ունեն մինչև այսօր: Սակայն խորհրդային տարիներին, տասնիններորդ դարի արևմտյան Հայաստանի ավետարանականների ժառանգներից ոմանք միացան մկրտականներին՝ գործելով ավետարանական մկրտական քրիստոնյաների անվան նորքո:

 

Խորհրդային տարիներ.1920-1943թթ.

Հարաբերական ազատությունից մինչև հալածանք

Կարմիր բանակը ներխուժեց Հայաստանի առաջին հանրապետություն 1920թ. նոյեմբերի վերջին: Յոթանասունմեկ տարի, 1920-1991թթ., Հայաստանը խորհրդային սոցիալիստական հանրապետությունների միության մի մասն էր կազմում: Ինչպես ամբողջ խորհրդային միությունում, այնպես էլ հայաստոնում և ողջ Կովկասյան տարածաշրջանում, հարաբերական ազատություն տիրեց ավետարանական եկեղեցիների համար ( մինչև 1929թ.),  մկրտական եկեղեցիները հզորացան այդ ժամանակաշրջանում: Կրկին Թբիլիսիի եկեղեցին աջակցող և օգնական դեր խաղաց: Պատվական Թառանյանի և Հովհաննես Գալստյանի (ամերիկյան անունը՝ Հովհաննես Մարկոս) ակտիվ Ավետարանի քարոզչության արդյունքում, շատ հայեր Քրիստոսին եկան Թբիլիսիում 1921-1926թթ.: Նոր հայ մկրտական խմբեր հիմնվեցին Ստեփանավանի Ուրութ գյուղում (հյուսիսային Հայաստան) և Բաթումիում (արևմտյան Վրաստան)՝ թբիլիսիի Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցու միսիոներական գործունեության շնորհիվ: Հ. Գալստյանը «Իմ կյանքի պատմությունը « գրքում, վկայակոչում է իր այցելությունները Գյումրիի Ավետարանական Մկրտական Եկեղեցի, որտեղ նա հանդիպեց հանրահայտ մկրտական Սանինին և մի խումբ մկրտական հավատացյալների Ղարաքիլիսայից (այսօրվա Վանաձորից): Դժբախտաբար, 1924թ.կոմունիստ ղեկավարներն արդեն սկսել էին տարբեր արգելքներ դնել և սահմանափակել եկեղեցական գործունեությունը: 1920թ. վերջին, այս գործունեությունները վերածվեցին լայնածավալ հալածանքների՝ ի դեմ բոլոր կրոնական խմբերի: 1930թ. ստալինյան հալածանքների ժամանակ բոլոր ժողովարաններն ու աղոթարանները փակվեցին: Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցիների շատ առաջնորդներ և անդամներ ուղարկվեցին աքսորավայրեր, ուր շատերը մեռան կամ սպանվեցին ստալինյան ռեպրեսիաներից: Դա ամենասարսափելի ժամանակն էր Հայ  Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցիների համար, եկեղեցական գործը գործնականորեն բնաջնջվեց: Ահա թե ինչու մենք իրավունք ունենք խոսելու նոր սկզբի մասին հայ մկրտականների համար  1944թ-ից ի վեր:

Խորհրդային տարիներ.1944-1990թթ.

Ավետարանական Մկրտական եկեղեցիների վերականգնումը

1944թ. փոխված կրոնական քաղաքականությունը Խորհրդային Միությունում, կրկին հնարավորություն տվեց մկրտականներին գործելու: Որոշ բողոքական խմբեր, ինչպես օրինակ Արարատյան միությունը, որը տասնիններորդ դարի Բազելի միսիոներական գործունեության արդյունքն էր Շուշիում, կրկին միաձուլվեցին մկրտականների հետ: Երևանում մկրտական տարբեր ավանդույթներից բխող մկրտական մի եկեղեցի կազմավորվեց: Արևելյան Հայաստանի մկրտական քրիստոնյաները հանդիսանում էին այս խմբերից մեկը: Նաև մի շարք արևմտահայ ավետարանականներ ՝պատմականորեն երիցական և ժողովական, ինչպես նաև հայ եղբայրության եկեղեցու անդամներ միացան այդ նոր մկրտական եկեղեցուն: Այս խմբի անդամների մեծամասնությունը հայրենիք՝ Հայաստան վերադարձան երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, միջին արևելքի և Եվրոպայի տարբեր երկրներից, օրինակ՝ Ֆրանսիայից, Հունաստանից, Բուլղարիայից և այլ վայրերից: Քանի որ այս արևմտահայերի մեծամասնությունը դավանում էր տասնիններորդ դարում Ստամբուլում գործող ժողովական և երիցական միսիոներների աստվածաբանությունը, ուստի աստվածաբանական կոնֆլիկտն անխուսափելի էր: Մկրտության իմաստի և կերպի վերաբերյալ հարց բարձրացավ Երևանի այս նորաստեղծ միությունում: Արևմտյան ավետարանական հավատացյալների մեծամասնությունը արդեն մկրտվել էր մանուկ ժամանակ: Իրենց հոգևոր զարգացման ավելի ուշ փուլում նրանք դարձի էին եկել և աճել աշակերտության կյանքի մեջ: Երկար երկխոսություններից հետո, արևմտահայերի բողոքական ավետարանական խումբը աստիճանաբար ընդունեց հավատացյալին ընկղմամբ մկրտելու սկզբունքը, և 1947թ. հուլիսի 19-ին Երևանի Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցին իր  110 անդամներով մտավ ԽՍՀՄ-ի Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցիների համամիութենական Խորհրդի մեջ (ԱՄՔԵՀԽ):

ԱՄՔԵՀԽ-ի նախկին փոխնախագահ Միխայիլ Օրլովը 1947թ.-ին Հայաստան այցելելուց հետո զեկուցել էր, որ եկեղեցու երկչախումբը ունի քսան անդամ: Երևանի եկեղեցին խորհրդանշում է հայ մկրտական շարժման նոր սկիզբն ու մարտահրավերները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո: Անհրաժեշտ էր ինքնահաստատվել և դիմակայել  նոր իրավիճակին՝ աթեիստական կոնտեքստին, բայց նաև սովորել աշխատելու տարբեր ավանդույթներից եկող հավատացյալների հետ: 1944-1990 թթ. Երևանի Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցին դարձավ բազմաթիվ հայ ավետարանական հավատացյալների մայր եկեղեցին: Եթե տասնիններորդ դարում և նույնիսկ ավելի ուշ Թբիլիսին էր կարևոր դեր խաղում բազմաթիվ հայ մկրտականների համար, կենտրոնն այժմ տեղափոխվեց Երևան: Երևանի եկեղեցու առաջին հովիվը Բենիամին Քոչարյանն էր:

Եկեղեցին արթնություն ապրեց, երբ Սարգիս Կոնսուլյանն անցավ հովվական գործունեության: Նա շատ կիրթ էր և ստացել էր աստվածաբանության դոկտորի աստիճան: Սա շատ անսովոր էր կոմունիստական ժամանակաշրջանի համար: Կոնսուլյանն ուսանել էր Բուլղարիայում և Շվեցիարիայում: Արամ Առաքելյանն ու Հակոբ Թորոսյանը, որոնցից ես հարցազրույց վերցրեցի Փասադենայում, Սարգիս Կոնսուլյանի աշակերտներն էին: Նրանք հաստատեցին, որ Կոնսուլյանը հրաշալի գործ կատարեց Երևանի եկեղեցում իր հովվության ժամանակաշրջանում 1957-1974թթ: Նա հեռացավ Հայաստանից  ընտանեկան որոշ խնդիրների պատճառով: Սարգիս Կոնսուլյանի տասնյոթ տարվա ծառայությունից հետո եկեղեցու համար շատ դժվար էր լսել Ոսկան Էքմեջյանի քարոզները, որը 1975թ. ապրիլի վերջին ձեռնադրվեց հոգևոր ծառայության Երևանի եկեղեցում: Հովիվ Էքմեջյանը շատ խոնարհ անձ էր, համայնքը սիրում էր նրան, բայց նրա քարոզներն ու աստվածաշնչյան գիտելիքները այնքան էլ խորը չէին ինչպես նախկին հովվինը: Նրա առողջական վիճակը նույնպես այնքան լավ չէր առաջնորդելու 250 անդամներից բաղկացաց եկեղեցին: Ահա թե ինչու 1979թ. ավելի երիիտասարդ եղբայր՝ Յուրի Ավանեսյանը, ձեռնադրվեց որպես Երևանի Հայ Ավետարանական Մկրտական Քրիստոնյաների Եկեղեցու ավագ հովիվ: Յուրի Ավանեսյանը առաջնորդեց այս եկեղեցին 1979-2003թթ.: 2003թ. փետրվարին նա վախճանվեց անսպասելի դժբախտ պատահարի պատճառով:

Թեև Երևանի եկեղեցին կարևոր դեր խաղաց հայ մկրտականների համար, մկրտական եկեղեցու վերականգնում տեղի ունեցավ նաև Գյումրիում: Որը կոմունիստական ժամանակաշրջանում վերանվանվեց  Լենինական: Եկեղեցական պաշտամունքներ այս քաղաքում, որն ականատես էր եղել մկրտական ներկայությանը դեռևս տասնիններորդ դարի վերջին և քսաներորդ դարի սկզբին, կրկին սկսվեցին 1960թ. սկզբին: Հովիվ Գրիգոր Մալաքյանն էր պաշտոնավարել այդ եկեղեցին: 1977թ. նոր եկեղեցաշենք բացվեց: Թեև մկրտական խմբերը հատուկենտ էին, Երևանի և Գյումրիի եկեղեցիները մի քանի տարի մնացին միակ պաշտոնական մկրտական, նաև բողոքական եկեղեցիները երկրում: Սակայն մկրտական աշխատանքը կախված չէր միայն հովիվներից: Մկրտականներին բնորոշ կերպով կային մի քանի ոչ ուսանած քարոզիչներ, որոնք օգնում էին հովիվներին Ավետարանը քարոզելու: Խորհրդային կառավարությունը բազմաթիվ սահմանափակումներ էր դնում հավատացյալների վրա: Երեխաների մեջ ծառայությունը գործնականորեն արգելված էր: Երբ ես առաջին անգամ եկա Երևանի Մկրտական եկեղեցի՝ 1982թ. նոյեմբերին, Կիրակնօրյա Դպրոցը թույլ էր տրվում Սուրբ Ծննդյան և Զատկի տոներին, որը նույնպես բացառություն էր: Հավատացյալները չէին կարող կազմակերպել որևէ գործունեություն եկեղեցաշենքից դուրս: Աստվածաշնչի սերտողության խմբեր, այլ մարդկանց վկայելն աշխատատեղում կամ դպրոցում համարվում էին անօրինական: Շատ հաճախ Հատուկ Հետախուզությունների Պետական Կոմիտեի իրազեկիչը մասնակցում էր կիրակնօրյա առավոտյան պաշտամունքին՝ լսելու, թե ինչ են ասում հովիվներն ու քարոզիչները: Վերջում, եթե որևէ բան դատապարտելի էր, Հատուկ Հետախուզությունների Պետական Կոմիտեի գործակալը Կրոնական Գործերի Խորհրդի ներկայացուցչի միջոցով իր մոտ էր հրավիրում եկեղեցու խորհրդի նախագահին ՝ հարցազրույցի կամ նկատողության համար: Այդ ժամանակ խորհրդի նախագահը՝ Արամ Առաքելյանը, ով այս թուղթը գրելիս դեռ ապրում էր Փասադենայում (Կալիֆորնիա), վառ հուշեր ուներ այդ տարիներից: Ես հարցազրույց վերցրեցի նրանից  2003թ. դեկտեմբերի  9-ին: Նա հիշատակեց այն մասին, որ ոչ ոք երբեք չգիտեր, թե ով է Հատուկ Հետախուզությունների Պետական Կոմիտեից, թեև հավատացյալները կարող էին կռահել: Պետական մարմինները ստուգում էին նաև եկեղեցու ֆինանսական փաստաթղթերը: Առաքելյանը հիշատակեց, թե որքան զգույշ էին եկեղեցու առաջնորդները՝ փորձելով շատ ստույգ լինել, որպեսզի նրանց դեմ ոչ մի մեղադրանք չներկայացնեին: Այդ ժամանակաշրջանի մեկ այլ առաջնորդ էր երեց Հակոբ Թորոսյանը, ով հիշատակեց, թե ինչպես Հատուկ Հետախուզությունների Պետական Կոմիտեն նախազգուշացրել էր իրենց որևէ գործունեություն չձեռնարկել եկեղեցաշենքից դուրս: Եկեղեցուց դուրս Ավետարանի քարոզչությունը արգելված էր: Սակայն աթեիստ կառավարությանը չհաջողվեց ամբողջովին խափանել եկեղեցու անդամների քարոզչական գործունեությունը: Հաճախ պարզ վկայությունը պտուղներ էր բերում: Կարիք չկա կրկնելու, որ ցանկացած կանոնավոր ավետարանի քարոզչություն կամ եկեղեցու հիմնում անհնարին էր: Խորհրդային տարիների հայ մկրտական շարժման դանդաղ վերականգնման ընթացքում հավատացյալներն ուժ էին ստանում իրենց պատմական ինքնությունից. եկեղեցու յուրաքանչյուր անդամի գործունեությունը, անձնական վկայությունն ու կյանքը, հաղորդակցությունը տեղական եկեղեցիներում սակավաթիվ էին: Երևանի Մկրտական Եկեղեցին կարիք ուներ պարզելու իր հարաբերությունները Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հետ, որը նույնպես գտնվում էր կոմունիստական ռեժիմի ճնշման տակ: Մայր Եկեղեցին ծնողական հոգատարությամբ և փոխըմբռնումով էր վերաբերվում Մկրտական Եկեղեցուն: Շատ հաճախ երջանկահիշատակ Կաթողիկոս Վեհափառ Հայրապետ Վազգեն I (1908-1994թթ.) ՝ Մայր Եկեղեցու հոգևոր առաջնորդը, համայնքի խնդիրների մասին  մտերմիկ զրույցի  էր հրավիրում մկրտական առաջնորդներ՝ Յուրի Ավանեսյանին, Արամ Առաքելյանին և Հակոբ Թորոսյանին: Նա միշտ իր պատրաստակամությունն էր հայտնում աջակցելու Մկրտական Եկեղեցու խնդիրների լուծման հարցում: Կոմունիստական ճնշման ներքո զգացվում էր եկեղեցիների միմյանց  աջակցելու կարիքը: Այսօր նույնպես շարունակվում է այդ փոխըմբռնումը: Մկրտական Եկեղեցին կարիք է զգում Մայր Եկեղեցու օրհնության, խրատի և հաղորդակցության՝ Վեհափառ Հայրապետի գլխավորությամբ:

 

Ամփոփում

      Հայ  Ավետարանական Մկրտական  Եկեղեցու գոյությունը փոքրիկ մի մասնիկն է մեր ժողովրդի 1700-ամյա քրիստոնեական պատմության: Այս ուսումնասիրության գլխավոր նպատակն է ներկայացնել մեր ժողովրդին, որ Մկրտական շարժումը Հայաստանում մեկ նպատակ է հետապնդում. հավատարիմ մնալով մեր բազմադարյան քրիստոնեական ավանդույթներին՝ իր փոքրիկ ներդրումն ունենալ այդ հոգևոր գանձերը օրինական տիրոջը՝ այսինքն ժողովրդին, հասցնելու գործում: Յուրաքանչյուր վերստին ծնված քրիստոնյա ունի ներքին մղում՝ ծառայել Տիրոջը այն շնորհքով, որը տվել է նրան Աստված: Մկրտական շարժումը Հայաստանում նոր կրոն կամ նոր քրիստոնեական ուղղություն չէ: Մեր ժողովուրդը չունի ո՛չ մեկի և ո՛չ էլ մյուսի կարիքը: Մկրտական շարժումը հռչակում է ունեցածն ու այն կյանքի կոչում:

Շրջելով քաղաքից քաղաք, գյուղից գյուղ, կարող ենք նկատել, որ մշակների կարիք է զգացվում: Ինչպես և Տերն ասեց. «Հունձքը շատ է, բայց մշակները քիչ: Արդ աղաչեցեք հունձքի Տիրոջը, որ մշակներ հանե Իր հունձքի մեջ» ( Մատթ. 9:37-38): Ահա այս մշակ լինելու պատրաստակամությունն է հայտնում Մկրտական Եկեղեցին:

Չափազանցրած չենք լինի, եթե ասենք, որ այն աստվածաբանական խոշոր հարստությունը, որ ունի մեր մայր եկեղեցին, չունի աշխարհում ոչ ոք: Հայ  Ավետարանական Մկրտական  Եկեղեցում ամենաարժեքավոր գրքերը Աստվածաշնչից հետո հանդիսանում են Տաթևացու, Նարեկացու, Կողբացու, Շնորհալու, Այգեկցու և շատ ուրիշ սրբերի գործեր:

Նայելով Հայաստանի և Արցախի յոթանասուն տարվա գերության միջից, կարծես թե իզուր էին Աստծո զավակների՝ Շուշիում և այլ բնակավայրերում Ավետարանի Բարի Լուրը հռչակելու բոլոր ջանքերը: Սակայն այսօրվա Աստծո Խոսքի զորավոր վկայությունը Հայաստան աշխարհում վառ ապացույցն է Տիրոջ գործի անմահության: Որքան էլ Քրիստոսի վեհ գործի թշնամիները կամենան ատելության և թշնամանքի սերմեր ցանել Աստծո զավակների միջև, Մկրտական Եկեղեցին, հիշելով իր Տիրոջ Անփոփոխ և հավիտենական խոսքը.« Ես կշինեմ Իմ եկեղեցին, և դժոխքի դռները չեն հաղթի նրան», շարունամում է հայորդիներին կանչել ապաշխարհության: Ոչ ոք չի կարող անտեսել մեր ժողովրդի առանց պետականություն ունենալու բազում դարեր գոյատևելու հարցում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու  անփոփոխելի դերը: Հայ ժողովրդի գլխավոր և միակ Մայր Եկեղեցին անառարկելիորեն հանդիսանում է Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին: Այժմ էլ, երբ մեր ժողովուրդը ստացել է պետականություն և հասել դարավոր երազանքին, Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին կանգնած նրա կողքին՝ պետականությունը ամրապնդելու և աստվածահաճո հասարակություն ստեղծելու համար: Ահա Մկրտական շարժումը Հայաստանում անշահախնդիր պատրաստակամություն է հայտնում՝ որպես փոքր քույր եկեղեցի, ակտիվորեն մասնակցելու այդ ազգանպաստ առաքելությանը:

Մեր աղոթքն է առ Աստված, որ այս կարևոր և պատասխանատու պատմական ժամանակաշրջանում Տերը իմաստություն տա յուրաքանչյուր Իր Անունը հոգով և ճշմարտությամբ պաշտողին, փնտրելով միաբանության եզրեր, լրացնել մեկը մյուսի պակասը:

 

Ծանոթագրություն

 

եկեղեցական կյանք

Աշտարակի ՀԱՄՔ եկեղեցի

ԱՇՏԱՐԱԿԻ ՀԱՅ ԱՎԵՏԱՐԱՆԱԿԱՆ ՄԿՐՏԱԿԱՆ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱՆԵՐԻ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

1 mkrtutyun

1979 թվականին, գործուղղմամբ Աշտարակ է ժամանում Ֆիզիկական Կուլտուրայի Ինստիտուտի շրջանավարտ Սիոն Մելիքյանը: Նա այդ ժամանակ նա

և հանդիսանում էր Երևանի ՀԱՄՔ Եկեղեցու անդամ: Մարզիչ աշխատելու ընթացքում նա իր շրջապատի մարդկանց և սաներին պատմում էր Աստծո մասին: Իր սան՝ Էդիկ Յորդանյանը, լսելով այդ վկայությունները, հետաքրքրվում է ավելին իմանալու համար, և 1990 թվաակնից սկսում են հաճախակի հանդիպել իրար և միասին բաժնեկցել Աստծո խոսքը:
1991 թվականի օգոստոսի 25-ին, Աշտարակից ապաշխարհում է առաջին անձը՝ Էդիկ Յորդանյանը: Նրանից անմիջապես հետո ապաշխարհում է նաև Գեղամ Բդոյանը:
1991 թվականի նոյեմբերի 25-ին, Սիոն Մելիքյանի տանը՝ Էջմիածնի խճուղու 5-րդ շենքի 8-րդ բնակարանում, ժամը 18-ին տեղի է ունենում Աշտարակում առաջին պաշտոնական ժողովը: Ժողովին ներկա էին վեց հոգիներ: Այդ օրվանից սկսած, պաշտամունքները շարունակվում են ամեն շաբաթ նույն օրը :

1992 թվականի մայիսին բացվում է տնային պաշտամունքների երկրորդ խմբակը:

Read more “Աշտարակի ՀԱՄՔ եկեղեցի”

Նորություններ

ԱՌԱՋՆՈՐԴՆԵՐԻ 14-ՐԴ ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԸ

ՀԱՅ  ԱՎԵՏԱՐԱՆԱԿԱՆ  ՄԿՐՏԱԿԱՆ ՔՐԻՍՏՈՆՅԱՆԵՐԻ  ԵԿԵՂԵՑԻՆԵՐԻ

ՀՈՎԻՎՆԵՐԻ  ԵՎ  ԱՌԱՋՆՈՐԴՆԵՐԻ  14ՐԴ  ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԸ

         Հուլիսի  9-11-ը   Ծաղկաձորում  տեղի  ունեցավ  ՀԱՄՔ Եկեղեցիների   հովիվների  և առաջնորդների 14-րդ  համագումարը․Համագումարի հատուկ հյուրն  ու պատգամաբերն էր  Միչիգան նահանգի Դետրոյտ  քաղաքի  Վուդսայդ Բայբլ  Եկեղեցու  ավագ   հովիվ դոկտոր Դագ Շմիթը։ Երեք օրերի  ընթացքում իր բոլոր  ելույթները հիմնված էին Նեեմիայի  գրքի  վրա։ Ատվածաշնչում  Նեեմիան  հիշատակվում է  որպես  ամենահաջողակ  առաջնորդներից  մեկը։ Նեեմիայի  կյանքի  օրինակից  մենք  կարող  ենք  սովորել  շատ  կարևոր  դասեր՝ աստվածահաճո  և հաջողակ  առաջնորդ  լինելու համար։ Դոկտոր  Շմիթը  հատուկ  ուշադրություն  էր  դարձրել հատկապես  1, 2, 3, 4, 5, 6 և 8-րդ  գլուխների  վրա  և  իր  ելույթները  բաղկացած  էին  7 հետևյալ  բաժիններից․

          Առաջնորդների  խանդավառությունն ու փափագը։ Այս բաժնում  դոկտոր  Շմիթը  ընդգծեց , որ  առաջնորդները  պետք  է  փափագ  և  խանդավառություն  ունենան Աստծո  գործի  համար։ Ինչպես  Նեեմիան, տեսնելով  Երուսաղեմի  և  տաճարի  շինության  ընդհատումը, փափագեց հավաքել  հրեաներին, վերադառնալ  Իսրայել  և շարունակել  շինարարությունը։ Սակայն  առաջնորդի  փափագն  ու խանդավառությունը  պետք է  ներկայացվի  Աստծուն  մեղքերի  խոստովանությամբ, հիմնվի Աստծո  խոստումների  և մեծության  վրա։

Առաջնորդության  կարևորությունը։ Քանի  որ  առաջնորդությունը  չափազանց  կարևոր է, կան  որոշ  անհրաժեշտ  քայլեր  առաջնորդության  մեջ  հաջողության  հասնելու  համար․ մենիկ պահեր  Աստծո  հետ, ծրագրել, տեսիլքի  բաժնեկցում  թիմակիցների  հետ  և  նրանց  ոգևորում, ընդդիմության  ակնկալում  և  գիտակցում, որ  հաջողությունը  գալիս  է միայն  Աստծուց։

Միասին աշխատելու  կարևորությունը։ Չնայած  այն  բանին, որ  առաջնորդը  յուրահատուկ  դեր  ունի  որևիցէ  գործում, առաջնորդության  հաջողության  համար  պատասխանատու  է  ոչ  միայն  առաջնորդը, այլ  ամբողջ  ժողովրդի  մեկ  մարդու  պես  աշխատելուց,  որի  համար  էլ  նրանք  Աստծո  կողմից  ստացան  թե  նյութական  և  թե  հոգևոր  օրհնություններ։

Ընդդիմության  հանդիպելը։ Առաջնորդը  պետք  է  ակնկալի  ընդդիմություն,  քանի  որ  հոգևոր  գործի  հաջողությունը  զայրացնում  է  Աստծո  հակառակորդներին։ Երուսաղեմի  և  տաճարի  շինարարության հաջողությունը  գրգռեց  Աստծո  հակառակորդների  նախանձը  , որոնք  փորձեցին  ամեն  կերպով  խոչընդոտել  այն  գործի  առաջխաղացմանը։ Առաջնորդը  պետք  է  պատրաստ  լինի  ընդդիմության  և  դրա  ծագման  դեպքում  նա  չպետք  է անակնկալի  գա, այլ  պատրաստ  լինի  պատշաճ  կերպով  դիմակայելու  ցանկացած  ընդդիմության։

Ներքին  խառնաշփոթությյան  վտանգավոր  հետևանքները։ Երուսաղեմի  և  տաճարի  շինարարության  ժամանակ  որոշ իշխաններ  անազնիվ  էին  վարվում  հասարակ  մարդկանց  հանդեպ  և  չարաշահում էին իրենց  դիրքը, որի  պատճառով  ներքին  խռովություն  առաջացավ  և  մարդիկ  բողոքեցին  Նեեմիային։ Լսելով  աղքատների  գանգատները  Նեեմիան բարկացավ  իշխանների  վրա՝ նրանց մեղքը ցույց  տալով  և  արդար լուծում  ցույց  տվեց  խնդրին։ Յուրաքանչուր  առաջնորդ  պետք  է  շատ  լուրջ վերաբերվի  ներքին խռովություններին  և  դժգոհություններին,  ի  հայտ  բերի  ցանկացած  անարդարություն  և  մեղք՝ առանց կողմնապահության, և արդար լուծում  տա այդ խնդիրներին։ Ներքին  խռովությունները  քայքայիչ  հետևանքներ  են  ունենում  եկեղեցու  համար  եթե  ճիշտ  լուծում  չտրվի։

Աստծո  խոսքի  ազդեցությունը։ Այս  բաժնում շեշտ  դրվեց  Աստծո խոսքի  գերբնական  ազդեցության  վրա։ Քանի  որ  Աստծո  խոսքն  ունի  զորություն  և  գերբնական  ազդեցություն, յուրաքանչյուր  մարդու  և  հատկապես  առաջնորդի  վերաբերմունքն  Աստծո  խոսքի  նկատմամբ  պետք  է  լինի  կշռադատված։ Առաջնորդը  պետք  է  ուշադրություն  դարձնի  Աստծո  խոսքին, ակնածանք  ունենա  նրա  նկատմամբ  և  հնազանդվի  այն  ամենին ինչ  ասում  է  Աստծո  խոսքը։ Աստծո  խոսքի  հանդեպ  ճիշտ  վերաբերմունքը  առաջնորդության  մեջ  հաջողության  գրավականներից  մեկն  է։

Գործի  լավ  ավարտը։ Գործի  լավ  ավարտն ավելի  կարևոր  է  քան  լավ  սկիզբը։ Սակայն  լավ  ավարտի  համար պետք  է առաջնորդը  լավ  ճանաչի  իր թշնամուն և նրա  մարտավարությունը , անդադար  աղոթի  և  գիտակցի, որ  Աստված  է  իր  օգնականը։ Թշնամին  և  իր  մարտավարությունը  ճանաչելը  ու  մշտապես  Աստծուն  աղոթելն  ու  ապավինելն  կտա  հաջողություն  յուրաքանչյուր  առաջնորդին։